IMSBC Kodu aslında denizcilik sektöründe meydana gelme potansiyeli yüksek olan riskleri minimize etmek üzere uygulamaya konulan kurallara verilen isim olarak da bilinir. IMSBC yani International Maritime Solid Bulk Cargoes açılımıdır. Türkçe karşılığı olarak da Uluslararası Deniz Katı Dökme Yük Kodu veya Kuralları olarak çevrilebilir.
Dökme yük gemilerinde katı dökme yük taşımacılığı, açık denizlerde geminin ve mürettebatın güvenliğini sağlamak için yönetilmesi gereken birçok risk içerir. Bu risklerden bazıları, gemi dengesinin azalması, yükün sıvılaşması nedeniyle alabora olması, kimyasal tehlikelerden kaynaklanan patlamalar, yangınlar veya uygunsuz yükleme işlemleri sonucu geminin yapısının hasar görmesidir.
Katı dökme yüklerin güvenli bir şekilde taşınmasına ilişkin mevzuat, IMSBC Kodu veya Uluslararası Deniz Katı Dökme Yükler Kodu, SOLAS Sözleşmesi olarak da bilinen Denizde Can Güvenliği Uluslararası Sözleşmesi kapsamında 1 Ocak 2011 tarihinde zorunlu hale gelmiştir. Yönetmelikler VI. ve VII. Bölümlerde yer almaktadır. IMSBC Kodu, 500 grt’nin altındaki deniz gemileri için de geçerlidir.
IMSBC Kodu Nedir?
IMSBC Kodu (Uluslararası Katı Dökme Yükler Kodu, İngilizce: International Maritime Solid Bulk Cargoes Code), IMO (Uluslararası Denizcilik Örgütü) tarafından yayımlanan ve katı dökme yüklerin gemilerde güvenli bir şekilde taşınmasını sağlamak için kurallar koyan uluslararası bir düzenlemedir.
Bu kod, SOLAS Sözleşmesi’nin VI ve VII numaralı bölümleriyle bağlantılıdır ve 1 Ocak 2011 itibariyle yürürlüğe girmiştir.
IMSBC Kodu’nun Amacı ve Kapsamı
IMSBC Kodu’nun temel amacı, katı dökme yüklerin taşınması sırasında ortaya çıkabilecek tehlikeleri önlemektir. Bunlar arasında:
- Yükün likidite kazanarak kayması (liquefaction)
- Kimyasal reaksiyonlar (örneğin kendiliğinden ısınma, oksijen tüketimi)
- Yapısal dengesizlik ve stabilite kaybı
- Uygun yükleme/istifleme operasyonlarının yapılmaması
Bu kod, tahıl (grain) yüklerinin taşınmasını kapsamaz; çünkü bunlar için özel olarak “International Grain Code” düzenlemesi vardır.
IMSBC Kodu’nun Tarihçesi ve Yasal Dayanakları
IMSBC Kodu, 4 Aralık 2008 tarihinde IMO tarafından MSC.268(85) sayılı karar ile kabul edilmiş ve 1 Ocak 2011 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Kod ayrıca her iki yılda bir revize edilmekte, yeni tip yükler ve riskler göz önüne alınarak güncellemeler yapılmaktadır. Örneğin 07-23 revizyonu 1 Ocak 2025 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
IMSBC Kodu Yük Grupları ve Sınıflandırma
IMSBC Kodu, yükleri tehlike özelliklerine göre üç grup altında sınıflandırır: A, B ve C.
Grup A – Likidite Riski Olan Yükler
Grup A yükleri, nem içeriği çok yüksek olduğunda sıvılaşma (liquefaction) riski taşır. Bu risk, geminin dengesini bozabilir ve devrilmeye yol açabilir. Bu nedenle, taşınabilir nem sınırı (TML – transportable Moisture Limit) değerinin aşılmaması zorunludur.
Grup B – Kimyasal Tehlike Taşıyan Yükler
Grup B yükleri, taşıma sırasında kimyasal reaksiyon, oksijen tüketimi, kendiliğinden ısınma veya toksisite gibi tehlikeler oluşturabilir. Bu sınıf, IMDG Kodu kapsamındaki tehlikeli maddeleri ve bulk hâlinde kimyasal tehlike arz eden yükleri kapsar.
Grup C – Diğer Katı Yükler
Grup C yükleri, A veya B grubu özellikler taşımayan, nispeten daha az riskli katı yüklerdir. Örneğin kum, çimento gibi yükler bu gruba girer.
IMSBC Kodu’nda Test ve Sertifika Gereklilikleri
Bazı yüklerin taşınabilmesi için laboratuvar testleri yapılmalı ve sertifika alınmalıdır. Bu testler, nem içeriği, kimyasal özellikler, dayanıklılık gibi parametreleri kapsar. Test laboratuvarlarının IMO tarafından tanınmış olması gerekir.
Test sonuçları ve sertifikalar, yükleyici (shipper) tarafından kaptana sunulmalıdır. Ayrıca bazı durumlarda geçici anlaşmalar (Tripartite Interim Agreement) yapılabilir.
Yükleme, İstifleme ve Boşaltma Prosedürleri
IMSBC Kodu, yükleme, trimleme, istifleme, havalandırma, boşaltma ve acil durum önlemleri gibi operasyonel süreçlere dair kuralları belirler. Her yükün özel gereksinimleri olabilir (örneğin ayrılma mesafesi, temizlik, izolasyon).
Özellikle Grup A yüklerinde, yükleme sırasında nem oranı sürekli kontrol edilmeli; artış gözlemlendiğinde yükleme durdurulmalıdır. Ayrıca, yağmur, yoğuşma gibi dış etkenlere karşı önlemler alınmalıdır.
Kodun Güncellemeleri ve Revizyon Süreci
IMSBC Kodu periyodik olarak revize edilir. 07-23 revizyonu en güncel olanıdır ve 1 Ocak 2025’te yürürlüğe girmiştir.
Revizyonlarla birlikte yeni yük tanımlamaları, ilave güvenlik önlemleri ve tehlikeli yük sınıflamaları güncellenir.
IMSBC Kodu’nun Uygulanması ve Uyum Süreci
Bir şirket ya da gemi işletmesi, IMSBC Kodu’na uyum sağlamak için:
- Kodun ilgili versiyonunu (örneğin 07-23) takip etmeli
- Yüklerin sınıflandırmasını ve özelliklerini tespit etmeli
- Gerekli testleri yaptırıp sertifikalandırmalı
- Operasyonel süreçlere (yükleme, istifleme, boşaltma) uygun prosedürler uygulamalı
- Mühendislik ve güvenlik personelini eğitmeli
IMSBC Kodu, katı dökme yük taşımacılığında riskleri azaltmak için kritik bir düzenlemedir. Uygun sınıflandırma, testler, yükleme ve operasyonel önlemlerle birlikte uygulanmalıdır. Uyum süreci hem güvenliği artırır hem de yasal sorumlulukları azaltır.